Waarom een (duurzame) belegger niet belegt in SpaceX
Tenzij u effectief al enkele jaren op Mars woont, is het u niet ontgaan: op 12 juni 2026 ging SpaceX naar de beurs. Als duurzame, maar ook als rationele belegger stond ik aan de kant. Niet uit gebrek aan interesse, maar uit overtuiging. Wie SpaceX door een ESG-bril bekijkt — milieu, sociaal beleid, goed bestuur — ziet een bedrijf dat op alle drie de fronten zwaar onder de lat gaat.
Raketten zijn geen groene technologie
De milieu-impact van SpaceX is allicht nog de minste zorg, zeker op vandaag . Elke Falcon 9-lancering verbrandt zowat 112.000 kilo kerosine. Dat levert ongeveer 337 ton CO2 op, het equivalent aan 73 gemiddelde auto’s die een volledig jaar rijden. SpaceX voerde in 2025 zo’n 165 lanceringen uit. Tel dat op en je zit aan de uitstoot van meer dan 12.000 auto’s per jaar, enkel voor de lanceringen.
Dan is er Starlink. Wetenschappelijk onderzoek berekende de CO2-voetafdruk van de satellietinternetdienst op 31 tot 91 keer hoger dan een vergelijkbare aansluiting via mobiel breedbandnetwerk op de grond. Megaconstellaties zoals Starlink zijn al verantwoordelijk voor bijna 40% van alle koolstofemissies van raketlanceringen wereldwijd.
Maar het wordt erger: SpaceX heeft bij de Amerikaanse telecomregulator FCC een aanvraag ingediend voor een constellatie van maar liefst 1 miljoen satellieten, vermoedelijk voor orbitale datacenters. Geen enkel regulerend kader beperkt dat vandaag. Er is geen milieubeoordeling, geen emissieplafond, geen internationaal toezicht. De Far West in de ruimte.
Vakbonden verboden
Elon Musk heeft een fundamenteel probleem met vakbonden. In 2023 omschreef hij het principe als een ‘lords and peasants’-scenario. Dat zijn niet enkel woorden. De Amerikaanse arbeidsrechtbank NLRB had op een gegeven moment 24 openstaande onderzoeken lopen naar Tesla, SpaceX en X, wegens onder meer het bewaken van werknemers en inmenging in vakbondsorganisatie. Bij SpaceX werden acht werknemers ontslagen nadat zij een open brief hadden rondgestuurd met kritiek op Musks publieke gedrag. De NLRB stelde dat SpaceX werknemers had ondervraagd, bespioneerd en bedreigd.
Hoe liep dat af? SpaceX won. Niet omdat het gelijk had, maar omdat een andere overheidsinstantie oordeelde dat SpaceX onder een andere wet valt: de Railway Labor Act in plaats van de gewone arbeidswet. Daarmee verloor de arbeidsrechtbank simpelweg haar bevoegdheid om de klacht te behandelen. Een overwinning op procedurele gronden, niet op inhoudelijke. SpaceX is blijkbaar de NMBS op speed (of misschien ketamine). Andere techbedrijven (Apple, Google) vallen wel onder NLRA (National Labor Relations Act), vraag is wanneer zij hun wagonnetje aan SpaceX koppelen op dat vlak.
Alleen Musk kan Musk ontslaan
Governance, of het gebrek daaraan, is misschien wel het meest hallucinante aspect van de SpaceX-beursgang. Musk behoudt meer dan 50% van de stemrechten, ook al bezit hij ‘slechts’ 40% van de aandelen. Zijn Class B-aandelen geven tien stemmen per aandeel en zijn niet beschikbaar voor het publiek. Het gevolg: Musk is CEO, CTO én voorzitter van de raad van bestuur. Hij benoemt de bestuurders. Hij kan ze ontslaan. Musk zelf kan enkel worden afgezet als hij tegen zichzelf stemt. Dat is geen boutade: het staat letterlijk zo in de beursregistratie. Wie als aandeelhouder toch wil klagen, vangt bot. Naar de rechtbank stappen om samen een zaak aan te spannen is verboden. Geschillen worden verplicht in stilte geregeld via een private bemiddelaar, zonder rechter en zonder publieke controle. En wie een rechtszaak wil starten namens het bedrijf zelf, moet minstens 3% van de aandelen bezitten. Bij de huidige waardering goed voor 45 miljard dollar. In de praktijk is alleen Musk zelf vermogend genoeg om over Musk te klagen. No further questions, your honour.
De financiële kant: een bodemloze put financieren
Daarenboven worden de regels van de vrije markt zelf aan de kant gezet. De free float, het percentage aandelen dat vrij op de beurs wordt verhandeld, bedraagt slechts 4,3%. Met andere woorden: het aandeel is zeer illiquide en grote aandeelhouders zoals Fidelity of BlackRock kunnen niet zomaar verkopen zonder de koers te crashen. Maar er is meer: Nasdaq hief niet alleen zijn eigen minimumregel van 10% op, specifiek om SpaceX toe te laten, maar paste daarna ook zijn rekenregels aan: die 4,3% wordt voor indexweging behandeld alsof het 12,9% is. Passieve indexfondsen worden zo verplicht aandelen te kopen in een markt met nauwelijks vrij verhandelbare stukken, wat de koers kunstmatig opdrijft. En ja, dat betekent waarschijnlijk dat SpaceX stilletjes in uw ETF is terechtgekomen.
Voor alle profeten van doorgedreven kapitalistische vrije-marktefficiëntie: dit is geen kapitalisme meer, dit is geen vrije-marktwerking. Dit is een systeem waarbij één Bondslechterik de regels schrijft, de rechter speelt en de rekening doorstuurt naar de kleine belegger. En die kleine belegger weet vaak niet eens dat hij betaalt. Genoeg reden om even te checken wat er precies in uw ETF zit.
