Van tomaat tot turbine: beleggen in coöperaties
Wie in de supermarkt een bakje Belgische tomaten of een zak Conference-peren koopt, heeft veel kans dat ze via BelOrta passeerden. Die veiling in Sint-Katelijne-Waver brengt meer dan 1.000 telers samen, die op ruim 11.000 hectare zo’n 200 verschillende groenten, fruitsoorten en kruiden kweken. BelOrta is geen gewoon bedrijf, maar een coöperatie: ze is van de telers, en die beslissen samen hoe hun oogst verkocht wordt.
Winst als middel, niet als doel
Een coöperatie is een onderneming die bestaat om een antwoord te bieden op de noden van haar leden. Bij BelOrta is dat een goede prijs en een stevige afzetmarkt voor groenten en fruit. Alleen staat een teler zwak tegenover grote supermarktketens, samen staan ze sterker. De winst van de coöperatie is daarbij een middel, geen doel. De leden zijn er dan ook meer dan aandeelhouder: ze zijn tegelijk eigenaar en leverancier.
Er bestaan coöperaties in alle vormen. In een werkerscoöperatie zijn de medewerkers eigenaar. In een producentencoöperatie zoals BelOrta bundelen leveranciers hun krachten. En in een energiecoöperatie investeren burgers samen in hernieuwbare energie. In Vlaanderen zijn er meer dan 30, met samen meer dan 100.000 leden.
Het mooiste voorbeeld van wat burgers samen kunnen, ligt 37 kilometer voor onze kust.
Burgers op de Noordzee
Het mooiste voorbeeld van wat burgers samen kunnen, ligt 37 kilometer voor onze kust. SeaCoop werd in 2022 opgericht als koepel van 32 Belgische energiecoöperaties, die samen meer dan 125.000 coöperanten vertegenwoordigen. In 2025 werden burgers via SeaCoop voor het eerst mede-eigenaar van een Belgisch windpark op zee: Northwind. Dat park draait sinds 2013 en telt 72 turbines met een totaal vermogen van 216 megawatt.
Nu zet SeaCoop een volgende stap. Na de verkoop van de aandelen van het Japanse Sumitomo werd het aandeelhouderschap van Northwind herschikt. Publiwind, een nieuw Belgisch investeringsplatform van Ethias, FPIM, SOCOFE en VEH, neemt een deel over. SeaCoop greep de kans om zijn aandeel op te trekken van 7 naar 10 procent, goed voor de productie van 7 van de 72 turbines. Belangrijker nog: voor het eerst worden de burgercoöperaties rechtstreeks mede-eigenaar van een deel van het park, en niet langer alleen via een tussenvennootschap.
Ook Europees laat SeaCoop van zich horen. De koepel trad toe tot WindEurope, de Europese sectorfederatie voor windenergie, om burgerparticipatie op de Europese agenda te zetten. “Burgers mogen geen toeschouwers blijven van de energietransitie,” zegt gedelegeerd bestuurder Philippe Awouters.
Rechtstreeks aandelen van SeaCoop kopen kan je niet. Je stapt in via een energiecoöperatie die lid is van SeaCoop, zoals Ecopower, Energent of Campina Energie. Een aandeel kost meestal tussen 100 en 250 euro.
Wat brengt het op?
Een aandeel in een coöperatie werkt anders dan een aandeel op de beurs. Op de beurs hoop je dat je aandeel meer waard wordt. Bij een coöperatie gebeurt dat meestal niet: wie uitstapt, krijgt doorgaans gewoon zijn inleg terug. Je rendement moet dus uit twee andere bronnen komen.
De eerste is het dividend: een stukje van de winst dat de coöperatie aan haar leden uitkeert. Dat is nooit gegarandeerd en hangt af van hoe het jaar verliep. Bij een windcoöperatie speelt bijvoorbeeld mee hoe hard het gewaaid heeft. Coöperaties die erkend zijn door de Nationale Raad voor de Coöperatie, mogen bovendien nooit meer dan 6 procent dividend uitkeren.
De tweede bron vergeten veel mensen: bij sommige energiecoöperaties kun je als lid ook je stroom afnemen, vaak tegen een scherpe prijs. Wat je zo uitspaart op je energiefactuur, is ook rendement, al zie je het niet op je rekeninguittreksel.
En de belastingen?
Op een dividend houdt de overheid meteen belasting in. Een deel daarvan kun je elk jaar terugvragen via je belastingaangifte. Wie instapt in een nieuwe coöperatie, kan soms een extra belastingvoordeel krijgen, op voorwaarde dat je je aandelen een aantal jaren houdt. Hoe dat precies werkt en waar je op moet letten, leggen we uit in onze opleiding.
Niet alleen energie
Coöperaties zijn er in tal van sectoren. Wooncoöperaties zoals Wooncoop investeren in gronden en panden om er betaalbare huurwoningen van te maken. Wie het globale zuiden wil steunen, kan terecht bij Incofin cvso. Die coöperatie investeert in microfinancieringsinstellingen die kleine leningen verstrekken aan ondernemers en boeren. Daarnaast zijn er nog andere alternatieven, zoals crowdfunding en crowdlending, waarbij je kapitaal of een lening rechtstreeks aan een project verschaft.
Doe je huiswerk
Coöperaties zijn sympathiek, maar het blijven beleggingen met risico’s. Je kunt je aandelen niet zomaar verkopen zoals op de beurs. Vaak teken je een overeenkomst waarin staat dat je een aantal jaren niet kunt uitstappen. Ook daarna moet je je uittreding meestal in de eerste helft van het boekjaar aanvragen, en wacht je nog een hele tijd op je geld. Er is minder toezicht dan op de beurs, en je geld is niet beschermd zoals op een spaarrekening. Dat het mis kan gaan, toonde de vereffening van Groenkracht. Spreiding blijft dus de boodschap.
Stel jezelf vooraf enkele vragen: Waarom doe ik dit, voor het rendement, uit sympathie of allebei? Krijg ik voldoende financiële informatie? Wie zit achter het project? En wat gebeurt er als het fout loopt? Lees niet alleen de brochure, maar ook de statuten en het jaarverslag.
Wie die vragen met een gerust hart kan beantwoorden, wordt misschien binnenkort mede-eigenaar van een stukje Noordzee.
Wil je meer weten over de risico’s, de kosten en het rendement van coöperaties en andere duurzame alternatieven? In onze e-learning is er een volledige module aan gewijd.
Disclaimer: dit artikel houdt geen beleggingsadvies in.
