Duurzaam beleggen in een wereld in oorlog
Auteur: Bruno Iserbyt
Elk jaar brengt Forum Ethibel, een Belgische vzw die de markt voor duurzaam sparen en beleggen opvolgt, zijn ERSIS-studie uit. De editie van dit jaar, gemaakt met het Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling en de Universiteit Antwerpen, legt een opvallende paradox bloot. Nooit was het voor een belegger moeilijker om te weten wat een duurzaam fonds precies uitsluit. Banken versoepelen bijvoorbeeld hun beleid rond investeren in wapens en ook Europa verlegt haar regels. Een onafhankelijk label dat beleggers wegwijs kan maken, is daardoor waardevoller dan ooit, en volgens Deloitte geeft 62% van wie duurzaam wil beleggen er ook de voorkeur aan. Toch laten sommige banken en vermogensbeheerders hun label vallen: het aantal gelabelde fondsen daalt zo voor het tweede jaar op rij.
Uitsluiting is de meest gebruikte strategie in duurzaam beleggen. Het betekent heel eenvoudig dat je niet investeert in bepaalde sectoren of activiteiten. Meer uitleg over de verschillende strategieën vind je in onze gratis e-learning duurzaam sparen en beleggen.
Volgens de studie draaide 2025 om één fundamenteel debat: de plaats van defensie in duurzame portefeuilles. Belfius kondigde in maart 2025 aan opnieuw in defensie te investeren, ook in bedrijven met banden met kernwapens. BNP Paribas Fortis wil zijn steun aan de sector opvoeren, vooral binnen de NAVO. ING stapte mee in een consortium dat een nieuwe defensiebank voor de NAVO-landen wil oprichten, de Defence, Security and Resilience Bank.
Toch is het belangrijk om een onderscheid te maken. Die aankondigingen gaan grotendeels over het beleid van de bank zelf, bijvoorbeeld in het verstrekken van kredieten. Voor wie in fondsen belegt, is een andere stap relevanter. KBC Asset Management paste bijvoorbeeld in februari 2026 het beleid van zijn pensioenspaarfondsen aan. Die mogen voortaan beleggen in bedrijven die tot 5% van hun omzet uit conventionele wapens halen. Daarmee komt het debat rechtstreeks in de portefeuille van de gewone spaarder terecht.
Het debat komt rechtstreeks in de portefeuille van de gewone spaarder terecht.
Wat de cijfers zeggen
De ERSIS haalt een Europees cijfer aan dat de trend goed illustreert. Tussen 2021 en 2025 steeg het bedrag dat fondsen met een duurzaamheidslabel in de defensiesector beleggen van 14,5 naar 49,8 miljard euro, meer dan een verdrievoudiging. Een deel daarvan is wellicht gewoon koerswinst, want defensieaandelen zijn sinds de Russische inval in Oekraïne fors in waarde gestegen. Maar het toont wel dat de sector steeds vaker in duurzame fondsen zit.
Ook de Belgische particulier volgt. Volgens cijfers van de FSMA werden er in de eerste negen maanden van 2025 300.000 transacties in defensieaandelen geregistreerd. Dat is tien keer het jaargemiddelde van 2021 tot 2023. Die beleggers kopen de aandelen weliswaar rechtstreeks en niet via duurzame fondsen, maar de belangstelling is onmiskenbaar.
De regels schuiven mee
Het zijn niet alleen banken die hun koers wijzigen. Ook Europa heeft de lat verlegd. Tot voor kort steunde het Europese kader voor duurzame financiering op het vage begrip “controversiële wapens”. Nu geldt automatische uitsluiting enkel nog voor “verboden wapens”: antipersoonsmijnen, clustermunitie, chemische en biologische wapens. Alle andere wapens worden niet langer automatisch geweerd uit duurzame benchmarks, en die regel geldt sinds 30 juni 2026. Kernwapens vallen daar niet onder.
Dat heeft gevolgen voor de toekomst. In het voorstel voor nieuw transparantiekader (EU SFDR-regelgeving), dat de Europese Commissie in november 2025 publiek maakte, hoeft zelfs een fonds in de strengste categorie, “Duurzaam”, geen conventionele wapens of kernwapens uit te sluiten.
Het Europees Parlement diende moties in tegen die nieuwe definitie, onder meer omdat kernwapens niet als verboden wapens worden beschouwd. België is strenger: de Wet Mahoux verbiedt de financiering van antipersoonsmijnen, submunitie en verarmd uranium.
Volgens voorstanders kan er zonder veiligheid geen duurzaamheid bestaan. Critici spreken van "peace-washing".
Voorstanders hebben argumenten. Hun redenering is dat er zonder veiligheid geen duurzaamheid kan bestaan, en de Europese Commissie legt in haar ReArm Europe-plan een verband tussen defensie en het VN-duurzaamheidsdoel rond vrede, rechtvaardigheid en sterke instellingen. Critici spreken hier van “peace-washing”.
Er zijn ook kritische kanttekeningen bij het weerbaarheidsargument. Forum Ethibel merkt in zijn voorwoord op dat sommige spelers hun duurzaamheidscriteria versoepelen in naam van de Europese weerbaarheid, terwijl in diezelfde producten nog altijd vooral Amerikaanse posities zitten.
Finance Watch wijst er bovendien op dat de meeste retailfondsen op de secundaire markt beleggen. Ze brengen daardoor weinig vers kapitaal naar de bedrijven, en helpen dus nauwelijks om de Europese financieringskloof voor defensie te dichten.
Labels als houvast?
Wie wil weten waar hij aan toe is, kijkt naar labels. Het Belgische Towards Sustainability-label, het voornaamste label voor duurzame financiële producten in ons land, bevestigde in juni 2025 zijn standpunt over defensie. Het label vindt dat defensie in de eerste plaats met overheidsgeld gefinancierd moet worden, en laat daarom staatsobligaties toe die onrechtstreeks nationale defensie-investeringen kunnen ondersteunen. Het label benadrukt ook dat zijn criteria alleen gelden voor producten die het label dragen, en niet voor de rest van de activiteiten van een financiële instelling. Maar in het algemeen sluit het label investeringen in defensie uit.
Voor beleggers zijn labels een handig hulpmiddel en volgens het eerder aangehaalde cijfer van Deloitte geven duurzame belegger er ook een voorkeur aan. Maar precies daar knelt het schoentje. Steeds minder aanbieders kiezen voor de externe controle van een label. Het aantal gelabelde fondsen in België daalt volgens ERSIS voor het tweede jaar op rij, dit jaar met 8%. KBC liet bijvoorbeeld het Towards Sustainability-label voor de meeste van zijn fondsen vervallen. Midden 2026 heeft de bank voor particulieren geen gelabelde duurzame producten meer, enkel zelfverklaarde.
“Duurzaam” is dus geen garantie meer dat een fonds wapens mijdt, en de regelgeving zal dat ook niet meer voor je doen. ERSIS geeft zelf een nuchter advies: combineer drie bronnen om te beoordelen hoe duurzaam een fonds werkelijk is. Kijk naar de strategie die het fonds hanteert, naar het label die het al dan niet draagt en de onafhankelijke controle die daarop gebeurt, en naar de effectieve posities in de portefeuille, zoals die in de rapportering staan. Wie wapens echt wil uitsluiten, moet dus verder kijken dan het etiket.
