Jouw stroom, jouw stem: hoe burgers zelf de energietransitie sturen
In Zuid-West-Vlaanderen hebben ruim 800 mensen samen meer dan dertig zonne-installaties gebouwd. Ze zijn mede-eigenaar van een windturbine op het land en sinds kort ook van een windpark op zee. Ze doen dat via Vlaskracht, de energiecoöperatie uit Kortrijk. Die vat haar ambitie samen in een opvallend bescheiden zin: ze wil een goede voorouder zijn.
Energiecoöperaties zijn een tastbaar voorbeeld van impactbeleggen. De vraag is dan niet langer: wie levert mijn stroom? Wel: wie beslist over onze energie, en wat laten we na aan wie na ons komt?
Voor de meeste mensen begint en eindigt energie bij de factuur. Ze kiezen een leverancier, betalen elke maand en hopen dat de prijs niet te hard stijgt. Over waar en hoe die stroom wordt opgewekt, hebben ze niets te zeggen.
Een energiecoöperatie draait die verhouding om. Samen financieren de leden zonnepanelen, windturbines of warmtenetten. Wie vroeger alleen stroom kocht, bezit nu een stukje van de productie. Bij een aantal coöperaties kun je die stroom vervolgens ook zelf afnemen. Je bent dan tegelijk investeerder, eigenaar en klant.
Hoever dat kan gaan, toont Eole-Lien in Temploux, vlak bij Namen. Die coöperatie vroeg zelf de vergunning aan voor een windturbine, zonder hulp van een industriële promotor. De turbine draait sinds 2021. De winst gaat deels naar de leden, deels naar lokale verenigingen, en de rest financiert de aanvraag voor een tweede turbine.
Eén persoon, één stem
Het grote verschil met een beursgenoteerd energiebedrijf zit in de zeggenschap. Op de algemene vergadering van een klassieke onderneming weegt je stem zo zwaar als je aandelenpakket. In veel energiecoöperaties geldt het omgekeerde principe: één persoon, één stem, ongeacht of je één aandeel hebt of twintig.
Een energiecoöperatie die erkend wil worden door de Nationale Raad voor de Coöperatie, moet in elk geval het stemrecht van haar leden begrenzen: niemand mag meer dan een tiende van de stemmen op de algemene vergadering uitbrengen. Zo kan geen enkele grote aandeelhouder de koers bepalen.
Dat is geen detail. Het betekent dat de leden mee beslissen welke projecten er komen, hoeveel winst wordt uitgekeerd en hoeveel er wordt geherinvesteerd. Wie wil, kan ook actiever meedoen: als vrijwilliger, in de raad van bestuur of in een werkgroep rond een nieuw project.
Lokaal geworteld
Meer dan dertig energiecoöperaties, van Oostende tot Arlon, bundelen hun krachten in de koepel SeaCoop. Sommige zijn uitgegroeid tot grote spelers, zoals Ecopower, dat in 1991 begon als pionier en vandaag meer dan 70.000 leden telt. Maar de meeste zijn sterk lokaal verankerd. Noordlicht is actief in twaalf gemeenten in de noordrand rond Brussel, van Asse tot Zaventem. MegaWattPuur in het Waasland werd opgericht door burgers die er onbezoldigd hun schouders onder zetten. Campina Energie legt met meer dan 2.600 vennoten zonnepanelen op scholen en gemeentegebouwen in de Kempen.
Die lokale band heeft een praktische kant. Een windturbine of zonnepark stuit vaak op weerstand bij de buren. Wanneer diezelfde buren mee-eigenaar kunnen worden en mee delen in de opbrengst, verandert het gesprek. De energietransitie wordt dan iets wat je samen doet, niet iets wat je overkomt.
Meer dan stroom
Veel coöperaties trekken hun rol breder dan het opwekken van groene elektriciteit. ZuidtrAnt in Antwerpen bouwt warmtenetten en geeft renovatieadvies. Energent begeleidt Oost-Vlamingen bij het energiezuiniger maken van hun huis. Courant d’Air in de Oostkantons zette een autodeelsysteem op. Bocagen in Herve steunt sociale woningen, en Brupower in Brussel laat leden onderling energie delen. Een deel van de winst vloeit zo terug naar de gemeenschap. Coöperaties die erkend zijn als sociale onderneming, zijn daar zelfs toe verplicht.
Samen naar zee
Een windpark op zee is te groot voor één lokale coöperatie. Daarom richtten de energiecoöperaties in 2022 samen SeaCoop op. Begin 2025 kocht die koepel een belang in het windpark Northwind, waardoor Belgische burgers voor het eerst mede-eigenaar werden van een offshore windpark. Daarmee schuiven ze aan bij een sector die tot voor kort het terrein was van grote energiebedrijven en institutionele beleggers.
Om burgers warm te maken, lanceerde SeaCoop samen met zijn leden het platform Onze Energie. De campagne haalde in 2025 7,5 miljoen euro aan burgerkapitaal op. Het aandeel van de burgers in Northwind leverde dat jaar ongeveer 45 gigawattuur groene stroom.
Maar SeaCoop wil meer zijn dan een financieringskanaal. Toen de overheid de aanbesteding voor het nieuwe Prinses Elisabeth-windpark stopzette, startte de koepel de petitie “Hou de burger aan boord”, die door meer dan 20.000 mensen werd ondertekend. De ambitie is groot: tegen 2030 wil SeaCoop een half miljoen burgers betrekken bij windenergie op zee.
Instappen gebeurt via de lokale coöperatie in je buurt. Die kan je vinden via de website van Seacoop. Zo blijft de band met de eigen regio bestaan, ook als de turbines 37 kilometer uit de kust staan.
Toeschouwer
Uiteraard betekent mede-eigenaarschap dat je mee het risico draagt. Wie instapt, doet er goed aan de statuten en het jaarverslag te lezen, en zeker ook eens een algemene vergadering bij te wonen. Daar zie je het best hoe de coöperatie werkt, en hoeveel invloed je als lid echt hebt. Want dat is uiteindelijk de kern: de energietransitie komt er hoe dan ook. De vraag is alleen of je er als toeschouwer of als mede-eigenaar bij staat.
Wil je meer weten? Op donderdag 3 december om 19.30 uur gaan Jasper Vekeman en Bruno Iserbyt in een gratis webinar dieper in op het rendement, de risico’s en de impact van coöperaties. Philippe Awouters van Seacoop vertelt hoe burgers mede-eigenaar worden van windmolens op zee. Voorkennis is niet nodig. Schrijf je gratis in via deze link.
In onze e-learning gaan we dieper in op de werking, het rendement en de risico’s van coöperaties. Disclaimer: dit artikel houdt geen beleggingsadvies in.